NYSA – historia miasta

NYSA – historia miasta

e-okladki-1-3

Tom 1: Miasto biskupów wrocławskich, red. Wojciech Kucharski

Tom 2: W cieniu twierdzy – na fali przemian (1741–1945), red. Tomasz Przerwa

Tom 3: Śląski Feniks. Nysa 1945–2023, Małgorzata Ruchniewicz, red. Tomasz Przerwa

 

Cena 250 PLN

zamów-new

format: A4

oprawa twarda, 612 ilustracji, kolor, papier kredowy

ilość stron: 460 + 304 + 302 = 1066

waga: 5,84 kg

 

Tom 1: Miasto biskupów wrocławskich

Tom 1 monografii prezentuje dzieje ziemi nyskiej i później miasta Nysy od czasów najdawniejszych (prehistorycznych) do płowy XVIII w. Nysa była w średniowieczu i w czasach nowożytnych jednym z najbardziej liczących się ośrodków kultury, sztuki i gospodarki nie tylko na Śląsku i ziemiach polskich, ale także w szerzej pojmowanym regionie. Pozycję swoją zawdzięczała przede wszystkim, fundatorom, czyli biskupom wrocławskim i mimo zawirowań społeczno-politycznych szczególnie w XVI w. (reformacja) i XVII w. (wojna trzydziestoletnia) utrzymała ją do połowy XVIII w.
W publikacji ukazano proces narodzin tego wyjątkowego miasta. Opisano w jaki sposób było zorganizowane w średniowieczu i czasach nowożytnych, jak kształtowała i rozwijała się jego infrastruktura i przestrzeń. Najwięcej uwagi poświęcono jego mieszkańcom. Obok scharakteryzowania struktury społecznej autorzy opisali życie codzienne, przemiany polityczne i religijne, którymi żyli mieszkańcy Nysy. Z książki dowiemy się nie tylko jak funkcjonowało miasto przez pierwsze pięć wieków swojego istnienia, jakie normy prawne obowiązywały, jak wyglądała opieka społeczna i edukacja, ale także jakie towary były dostępne i wytwarzane w średniowiecznej i nowożytnej Nysie. Dzięki zabytkom archeologicznym i źródłom archiwalnym zajrzymy do kuchni i sypialni nyskiego domu, dowiemy się jak spędzali wolny czas i świętowali jego mieszkańcy. Z jakimi przeciwnościami i klęskami musieli się zmierzyć. Dzięki ilustracjom ukazującym wszystkie najważniejsze zabytki architektury i sztuki możemy zbliżyć się do świata wyobraźni ówczesnych mieszkańców Nysy i poznać obowiązujące wówczas kanony piękna.

Tom 2: W cieniu twierdzy – na fali przemian (1741–1945)

Tom 2 monografii historii Nysy przedstawia dwa stulecia jej dziejów – od przyłączenia do Królestwa Prus aż do upadku III Rzeszy, tj. lata 1741–1945. To opowieść o przemianie stolicy biskupiego księstwa w pograniczną twierdzę pruską, a następnie w nowoczesny acz peryferyjnie położony ośrodek produkcji, usług i handlu. Miasto traciło dawną rangę i szczególną pozycję w regionie, ale nadal oddziaływało na najbliższe otoczenie (powiat) i należało do ludniejszych w prowincji śląskiej. W okresie fryderycjańskim i „długim” wieku XIX życie mieszkańców zdominowała rozbudowa potężnych fortyfikacji i stała obecność wojska, co blokowało swobodny rozwój Nysy, generowało straty podczas kolejnych oblężeń, ale też nobilitowało ją i wzbogacało. Miasto definiowała zarazem silna katolickość, stąd było nazywane „śląskim Rzymem”. W pruskich, a później niemieckich realiach niosło to wiele napięć, tym bardziej należy docenić rozkwit instytucji kościelnych i działalność błogosławionej Marii Luizy Merkert. Na przestrzeni dwóch stuleci Nysa zmieniała się przestrzennie, a jej mieszkańcy mentalnie. Przejmowali nowe idee i zdobycze cywilizacyjne, pamiętali o lokalnej tradycji, jednocześnie stawali się świadomymi obywatelami, uczestnikami rodzącego się życia politycznego i częścią niemieckiej wspólnoty. Złożone dzieje miasta obejmują okres cesarstwa, republiki weimarskiej i rządów Hitlera, którego agresywna polityka doprowadziła do zagłady Neisse.

Tom 3: Śląski Feniks. Nysa 1945–2023

Tom 3 monografii miasta przedstawia najnowsze dzieje Nysy – od zakończenia II wojny światowej i włączenia miasta w granice Polski aż po współczesność. To opowieść o czasach naznaczonych dynamicznymi zwrotami, poważnymi problemami rozwojowymi i wynikającymi z nich wielkimi wyzwaniami. Fundamentem przemian były cztery głębokie transformacje. Pierwsza z nich to narodziny polskiej społeczności w wyniku całkowitej wymiany ludności miasta przeprowadzonej w latach 1945–1947. Druga to, do dziś wywołująca dyskusje, stopniowa odbudowa poważnie zniszczonej Nysy, którą rozpoczęto w drugiej połowie lat 50. XX w. Doprowadziła ona do utraty wielu zabytkowych obiektów, ale równocześnie dała miastu podstawę normalnego funkcjonowania i szanse na rozwój. Kolejne to przekształcenia struktur polityczno-ekonomicznych będące skutkiem zmian ustroju całego kraju. Na przełomie lat 40. i 50. XX w. były one związane z budową „Polski Ludowej”, a cztery dekady później z wdrożeniem ustroju demokratycznego i wolnego rynku. Wywarły one głęboki, choć zróżnicowany wpływ na wszystkie sfery funkcjonowania Nysy i jej mieszkańców. W książce, opartej na licznych i w większości po raz pierwszy wykorzystanych źródłach, nie brak opisów różnych trudności i analiz powtarzających się kryzysów, charakterystycznych dla tego dramatycznego okresu. Przywołuje ona także liczne przykłady determinacji, społecznej aktywności i osiągnięć mieszkańców Nysy wytrwale zabiegających nie tylko o lepsze warunki życia codziennego, ale i rozwój ośrodka, w który wrastali z biegiem lat coraz silniej, aż stał się wreszcie bliską ich sercu małą ojczyzną.

 

SPISY treści:

Tom 1

Słowo jubileuszowe 800 lat Nysy (Kordian Kolbiarz, Paweł Nakonieczny), Słowo wstępne (Edward Hałajko), Słowo od redaktorów monografii (Wojciech Kucharski, Tomasz Przerwa)

Położenie geograficzne oraz środowisko naturalne Nysy (Zdzisław Jary, Michał Łopuch)

Wprowadzenie; Charakterystyka mezoregionów fizyczno-geograficznych ziemi nyskiej; Pokrywa glebowa; Próba rekonstrukcji zmian klimatyczno-środowiskowych w późnym plejstocenie i holocenie; Współczesne warunki klimatyczne okolic Nysy

Zanim powstało miasto

Najstarsze ślady działalności człowieka na ziemi nyskiej – od paleolitu do okresu wędrówek ludów (Mariusz Krawczyk)

Paleolit – starsza epoka kamienia; Mezolit – środkowa epoka kamienia; Neolit – młodsza epoka kamienia; Kultura celtycka w okresie lateńskim epoki żelaza; Epoka żelaza – okres wpływów rzymskich i wczesny okres wędrówek ludów – kultura przeworska

Zanim powstało miasto (od VI do przełomu XII i XIII wieku) (Stanisław Rosik)

Nysa od... Nysy. Wprowadzenie; W świecie słowiańskich plemion; W drodze od plemienia do państwa; Na tropie początków Nysy. Pod władzą Piastów i wrocławskich biskupów (do przełomu XII i XIII wieku

Miasto biskupie w średniowieczu

Jak powstało miasto (Ewa Wółkiewicz)

Rozwój przestrzenny w XIII–XV wieku (Ewa Wółkiewicz)

Rynek; Nysa w Kronice świata Hartmanna Schedla; Mury miejskie; Zamek biskupi; Miejsca straceń; Przedmieścia; Stare Miasto; Przedmieście Ziębickie; Przedmieście Wrocławskie; Przedmieście Brackie; Ulica Morawska (Przedmieście Morawskie); Przedmieście Szkody; Przedmieście św. Mikołaja; Przedmieście Bialskie; Młyny; Łaźnie; Topografia sakralna; Szpitale

Jak działało miasto (Ewa Wółkiewicz)

Ustrój miejski Nysy – podstawy ustrojowe; Wójtowie; Rada; Ława; Samorząd Starego Miasta; Starsi przedmieść; Funkcjonariusze municypalni; Relacje z biskupem i kapitułą katedralną

Potencjał gospodarczy miasta w średniowieczu (Ewa Wółkiewicz)

Rzemiosło; Handel; Uprawa roli i hodowla; Mennica w Nysie

Społeczeństwo średniowiecznej Nysy (Ewa Wółkiewicz)

Demografia; Pochodzenie osadników; Elity miejskie; Specjalizacja zawodowa w przestrzeni miejskiej; Szlachta w mieście; Duchowieństwo; Kler parafialny; Duchowieństwo zakonne; Ubodzy, ludzie marginesu; Żydzi

Życie codzienne w Nysie (Ewa Wółkiewicz)

Cykl życia; Domy i ich wyposażenie; Ogrzewanie i oświetlenie; Odzież, obuwie i akcesoria stroju; Uzbrojenie; Wyżywienie; Opieka zdrowotna; Utrzymanie porządku i higiena; Rozrywka; Praktyki pobożne

Miasto na arenie śląskiej polityki (Ewa Wółkiewicz)

Powstanie władztwa biskupiego; Biskupia rezydencja w Nysie; Husyci pod Nysą; Zjazdy w Nysie  

Architektura, sztuka, rzemiosło artystyczne, szkolnictwo, muzyka i biblioteki średniowiecznej Nysy (Beata Giblak, Wojciech Kunicki)

Architektura; Malarze i malarstwo; Rzeźba średniowieczna; Złotnictwo; Rzemiosło artystyczne; Ludwisarstwo; Artystyczne wyroby skórzane; Kilka słów o nyskim szkolnictwie w dobie średniowiecza; Muzyka; Nyskie biblioteki i ich skarby

Pieczęcie i herby Nysy (Marek L. Wójcik)

Miasto w okresie przemian (do 1618 roku)

Reformacja w Nysie (Ewa Wółkiewicz)

Drukarnia

Miasto stałą siedzibą biskupa (Ewa Wółkiewicz)

Zmiany w miejskiej przestrzeni; Władze miejskie w XVI wieku; Majątek miejski; Demografia i społeczeństwo

Kontrreformacja w Nysie (Ewa Wółkiewicz)

Szkoły w Nysie w XVI w.; Martin Helwig ; Seminarium duchowne; Jezuici;

Rozwój gospodarczy w XVI wieku (Ewa Wółkiewicz)

Rzemiosło; Handel

Między postem a karnawałem – życie codzienne w szesnastowiecznej Nysie (Ewa Wółkiewicz)

Obrzędy i zwyczaje cechowe; Opieka medyczna; Apteka; Wizyty władców i dostojników kościelnych; Zygmunt Stary w Nysie; Bractwo strzeleckie; Klęski elementarne

Mecenat biskupi i sztuka w Nysie w okresie renesansu (Beata Giblak, Wojciech Kunicki)

Dignitas principalis. Funkcje reprezentacyjne fundacji biskupich w Nysie; Muzyka; Dignitas episcopalis. Funkcje religijne fundacji biskupich w Nysie; Artyści nyscy okresu renesansu i odnowy trydenckiej; Hans Dürer w Nysie

Od wojny trzydziestoletniej do wojen śląskich (1618–1741)  

W okresie wojny trzydziestoletniej (Lucyna Harc)

Fortyfikacje Nysy w czasie wojny trzydziestoletniej (Grzegorz Podruczny)

Nysa w okresie pomiędzy wojnami (1648–1741) (Lucyna Harc)

Procesy o czary w Nysie w XVII wieku

Życie w mieście w XVII i w pierwszej połowie XVIII wieku (Lucyna Harc)

Twierdza Nysa między wojną trzydziestoletnią a 1740  r. (Grzegorz Podruczny)

Rekatolizacja (Lucyna Harc)

Synod diecezjalny w Nysie 26–28 maja 1653 r.; Biblioteka i twórczość Johanna Felixa Ambrosa Pedewitza; Angelus Silesius w Nysie

Szkolnictwo nowożytne (Lucyna Harc)

Kultura w Nysie w dobie baroku (Beata Giblak, Wojciech Kunicki)

Krąg jezuicki; Krąg miejski; Krąg bożogrobców; Michael Klein – mistrz murarski w Nysie; Krąg biskupi

Noty o autorach, Wykaz skrótów, Bibliografia, Spis ilustracji, Spis tabel, Indeks osób, Summary

 

Tom 2

I.  Nysa w epoce fryderycjańskiej (1741–1807)

Wprowadzenie (Adam Wojtala)

Czas wojen (Grzegorz Podruczny)

I wojna śląska  

Rozbudowa fortyfikacji nyskich w latach 1742–1756

Twierdza nyska w latach 1742–1756  

Budowa Friedrichstadt (Radoszyna)

Wojna siedmioletnia i oblężenie Nysy w roku 1758  

Modernizacja fortyfikacji w latach 1763–1806

Budowniczowie twierdzy  

Niezrealizowane projekty rozbudowy fortyfikacji  

Opis twierdzy w roku 1807  

Garnizon

Budynki garnizonowe z lat 1741–1806

Manewry wojskowe

Oblężenie Nysy w 1807 r.

Nysa w rękach Fryderyka II (Adam Wojtala)

List Marii Teresy do nysan

„Te wszystkie egzekucje, dezercje, więźniowie, wczesne zamknięcia bram itd.”

Katolickie miasto  

Nysa – pielgrzymki, miejsca kultu, ostoja katolicyzmu (w oczach protestantów)

Miasto Radoszyn i jego mieszkańcy

Pruska administracja  

Pamięć o Fryderyku II w Nysie (do 1945 r.)

Ludność Nysy  

Gospodarka  

Oblicza miasta  

Kultura, nauka i szkolnictwo

Carl Ditters von Dittersdorf

II.  Nysa w XIX w.

Wprowadzenie (Joanna Nowosielska-Sobel)

Niespokojne stulecie (Grzegorz Sobel)

Czas okupacji i reform

Wiosna Ludów  

Poseł do Reichstagu Albert Horn

Wojny zjednoczeniowe  

Eduard Kutzen – burmistrz epoki modernizacji

Wielka Wojna 1914–1918

Rozbudowa i likwidacja twierdzy (Grzegorz Podruczny, Stanisław Kolouszek)

Miasto w obliczu przemian (Joanna Nowosielska-Sobel)

Gospodarcze oblicze Nysy  

Komunikacja i transport

Carl Leopold Lohmeyer i nyski telegraf (Grzegorz Sobel)

Przemiany demograficzne i urbanistyczne  

Wieża ciśnień

Krajobraz konfesyjny

Błogosławiona Maria Luiza Merkert

Naprzeciw zagrożeniom  

Oznaki nowoczesności  

Neisser Konfekt (Grzegorz Sobel)

Nauka, kultura i oświata (Adam Wojtala)

Julius Zastra (Adam Wojtala)

„Gniazdo katolickich fanatyków” (Adam Wojtala)

III.  Burzliwe dekady 1918–1945

Wizerunki i wyzwania (zamiast wprowadzenia) (Bernard Linek)

Heimgarten (Ojczysty Ogród)

Pielgrzymka do Barda: nyskie wyznanie wiary

Czas rewolucji (1918–1923) (Bernard Linek)

Próby trzech rewolucji

Nysa a czynniki zewnętrzne: zagrożenie czeskie, plebiscyt i podział regionu, utworzenie prowincji  

Odrodzenie życia społeczno-politycznego

Militarne zaplecze (Stanisław Kolouszek)

W republice weimarskiej (1923–1933) (Bernard Linek)

System polityczny i jego funkcjonowanie

Życie społeczno-gospodarcze

Życie publiczne

Max Herrmann-Neisse  

Konrad Bloch  

Kultura i edukacja

Demokratyczni burmistrzowie

W III Rzeszy (Bernard Linek)

Nazistowskie porządki

Wychodzenie z kryzysu

Życie społeczne w cieniu swastyki  

Zglajchszaltowanie oświaty i kultury

Powódź roku 1938  

Koniec niemieckiej Nysy

Burmistrzowie Nysy

Landraci powiatu nyskiego

Nota o Autorach, Wykaz skrótów, Bibliografia, Spis ilustracji, Spis tabel, Indeks osób, Summary

 

Tom 3

I.  Wlać życie w ruiny. Nysa w drugiej połowie lat 40. XX wieku  (Małgorzata Ruchniewicz)

Rok 1945 – apokalipsa Neisse

Nowa władza w piastowskiej Nysie – polska administracja i aparat bezpieczeństwa, struktury partii politycznych

„Dziki Zachód” 3

Exodus ostatnich mieszkańców Neisse

Nowi mieszkańcy Nysy – polscy osadnicy z różnych stron

Mieszkać, jeść, pracować, po prostu żyć. Powolna reaktywacja gospodarki i infrastruktury miasta, dole – niedole odbudowy

Budujemy nową Polskę w odzyskanej Nysie. Życie polityczne i społeczne miasta w cieniu walki komunistów o dominację

II.  Między rozwojem a stagnacją – dzieje Nysy w Polsce Ludowej  (Małgorzata Ruchniewicz)

Od stalinizacji do demokratyzacji. Społeczność lokalna w demokracji ludowej

Stalinizm na peryferiach

„Polska rewolucja październikowa” w Nysie

Od Marca do Czerwca – społeczeństwo Nysy wobec kolejnych kryzysów wewnętrznych PRL

Czas „Solidarności”

Zmierzch systemu

Gospodarka i warunki życia codziennego w okresie PRL

Rozwój demograficzny miasta

Odbudowa i nowe inwestycje mieszkaniowe

Rozwój przemysłu

Fabryka fabryk, czyli Zakłady Urządzeń Przemysłowych

Nyską w świat. Fabryka Samochodów Dostawczych

Handel i usługi. Warunki życia codziennego

Rolnictwo w granicach miasta

Zmiana miejskiego krajobrazu

Życie społeczno-kulturalne miasta na pograniczu

Towarzystwo Regionalne Ziemi Nyskiej i jego kontynuatorzy

Nyskie instytucje kultury

Rozwój nyskiej oświaty

Aktywność sportowa nysan

Ekskurs: Po wysiedleniu. Środowiska niemieckich nysan po 1946 r.

Ekskurs: Powojenne dzieje garnizonu w Nysie

III.  Kolejna transformacja. Nysa po 1989 roku (Małgorzata Ruchniewicz)

Work in progress. Budowa demokracji i społeczeństwa obywatelskiego

Wysoka cena przemian. Nysa w gospodarce wolnorynkowej

Lokalnie i globalnie. Aktywność kulturalna i społeczna nysan

Władze Nysy po 1945 r.

Nota o Autorce, Wykaz skrótów, Bibliografia, Spis ilustracji, Spis tabel, Indeks osób, Summary

 

 

 


Poprzednia strona: Katalog publikacji
Następna strona: Kontakt