Otwarta księga

Kresy Wschodnie. Gospodarcze i społeczne znaczenie polskich kresów

Kresy Wschodnie. Gospodarcze i społeczne znaczenie polskich kresów

pod redakcją Tomasza Głowińskiego

 Kresy Wschodnie to pojęcie znane praktycznie każdemu współczesnemu Polakowi. Obecnie określa ono przede wszystkim przedwojenne ziemie II Rzeczypospolitej zawłaszczone przez Związek Sowiecki w 1939 r. W ich obszarze wyróżnia się też dość często Kresy Północno-Wschodnie i Kresy Południowo-Wschodnie - mając na myśli odpowiednio: Wileńszczyznę z Nowogródczyzną oraz Galicję (Małopolskę) Wschodnią z czasem dodawanym do niej Wołyniem. Takie postrzeganie Kresów Wschodnich to jednak ostatecznie efekt II wojny światowej. Wcześniej, już w XVII w., zaczęto tym mianem określać najdalej na wschód położone ziemie pograniczne Rzeczypospolitej, zwane częściej ziemiami ukrainnymi - czyli leżącymi na krańcu państwa. Ziemie te, słabiej zintegrowane zresztą państwa, wyróżniały się jako obszar niespokojny, czasem wręcz niebezpieczny, różnorodny etnicznie i religijnie, ale też bezkresny i bogaty w dobra wszelakie.

Pojęcie Kresów Wschodnich utrwaliło się na ziemiach polskich w połowie XIX w. Przyjmuje się, że najbardziej przyczynił się do jego upowszechnienia Wincenty Pol wswoim niezwykle wtedy popularnym Mohorcie. Do I wojny światowej oznaczało ono raczej odległe ziemie przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, te, które nie znalazły się w granicach utworzonego w 1815 r. Królestwa Polskiego, a zostały włączone do Rosji. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. pojęcie Kresów, pisane odtąd dużą literą, przylgnęło do ww. wschodnich województw II RP, czasem tylko, jako tzw. Kresy Wschodnie Dalsze, określając także ziemie za Zbruczem, Prypecią i Wołmą.

Używanie terminu Kresy, zwłaszcza z dodatkiem Wschodnie, było praktycznie zakazane w czasach rządów komunistycznych w Polsce. Próbowano mu, choć dość niemrawo, przeciwstawić pojęcie Kresów Zachodnich, ale głównie po prostu ograniczano się do przemilczania wszelkich kwestii związanych zutraconymi na wschodzie obszarami II Rzeczypospolitej. Nie oznaczało to oczywiście, że sam termin zniknął ze świadomości Polaków. Wręcz przeciwnie, przecież spora ich część pochodziła z Kresów i wspominała je jako raj utracony, krainę młodości, którą zawsze pamięta się piękniejszą niż była w rzeczywistości. Tak narodził się swego rodzaju mit Kresów Wschodnich, zabranej krainy, wraz zktórą odeszła polska suwerenność iniepodległość.

Dopiero upadek komunizmu w1989 r. przywrócił Kresom Wschodnim należne im miejsce w polskim dyskursie historycznym. W latach 90. znajdowały się one w nim głównie za sprawą całej powodzi wspomnień wydawanych wtedy niejako dla nadrobienia półwiecza milczenia i zakłamania. Fala ta jednak opadła wraz z powolną zmianą pokoleniową, zabierając ze sobą większość tych, którzy pamiętali jeszcze ziemie utracone. Fakt ten, widoczny już wyraźnie w połowie drugiej dekady XXI w., skłonił organizatorów Wrocławskich Spotkań z Historią Gospodarczą do pochylenia się nad problematyką polskich kresów - wschodnich i zachodnich, widzianą z perspektywy badań nad historią gospodarczą i społeczną.

376 stron B5, papier offset, oprawa miękka

Wrocław 2015

ISBN 978-83-62584-76-5

Cena 35 PLN

zamow

 

Spis treści

Tomasz Głowiński

Wstęp   7

Robert Lipelt

Gospodarstwo folwarczne w dobrach królewskich na ziemi sanockiej i przemyskiej w drugiej połowie XVI w. 11

Piotr Badyna

Wschodnie ziemie XVIII‑wiecznej Rzeczypospolitej w fizjografii Remigiusza Ładowskiego z 1783 r. 29

Dariusz Przybytek

Obraz kresów w polskiej kartografii tematycznej okresu zaborów 45

Krzysztof Broński

Struktura społeczno-zawodowa oraz sytuacja materialna ludności miejskiej Galicji Wschodniej w okresie autonomicznym (zarys problematyki) 57

Kamil Kowalski

Dorobek historyczno-gospodarczy Adama Szelągowskiego 77

Mariusz W. Majewski

Rozwój Galicji Wschodniej w kontekście planów Eugeniusza Kwiatkowskiego 87

Karol Chylak

Ubezpieczenia społeczne na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Zróżnicowania zawodowe i narodowościowe 103

Piotr Franaszek

Galicja Wschodnia jako zagłębie naftowe monarchii austro-węgierskiej i II Rzeczypospolitej 119

Dawid Keller

Koleje na Kresach Wschodnich II  Rzeczypospolitej - między potrzebami klientów i  możliwościami ich realizacji (studium wstępne) 135

Yaman Kouli

Udział Kresów Wschodnich w gospodarce II RP 151

Edyta Majcher-Ociesa

Kresy Wschodnie w polityce interwencjonizmu względem przemysłu II  Rzeczypospolitej (wybrane zagadnienia) 157

Maciej Szymczyk

Przemysł papierniczy na Kresach Wschodnich II  Rzeczypospolitej 171

Anna Jarosz-Nojszewska

Działalność i organizacja Zakładu Ubezpieczeń od Wypadków we Lwowie w latach 1919-1933 183

Bogusław Piotr Marks

Giełda Pieniężna wWilnie - od powstania do reform rządu Władysława Grabskiego 197

Andrzej Mielcarek

Transport na północnym wschodzie Polski w latach 1918-1939 219

Paweł Grata

Polityka społeczna na Kresach Południowo-Wschodnich II Rzeczypospolitej w świetle sprawozdań z posiedzeń władz wojewódzkich i powiatowych z lat 1929-1935 239

Iwona Kawalla

Działalność Polskiego Eksportu Naftowego w latach 1933-1939 257

Andrzej Synowiec

Z dziejów polskiego przemysłu tytoniowego na Kresach Wschodnich przed II wojną światową - wybrane aspekty działalności Doświadczalnego Zakładu Uprawy Tytoniu Polskiego Monopolu Tytoniowego w Piadykach 273

Aleksandra Arkusz

Przemiany gospodarcze i społeczne na Kresach Wschodnich w latach II wojny światowej 291

Łukasz Dwilewicz

Repatriacja nie tylko z Kresów. Polacy przetrzymywani w ZSRR i ich rodziny na podstawie listów do premiera Józefa Cyrankiewicza 301

Natalia Kosztowna

Kobiety z Kresów Wschodnich w powiecie bydgoskim w latach 1945-1948 327

Beata Cichewicz, Adam Czmuchowski, Agnieszka Szlęk

Polacy w Republice Litewskiej wobec wyzwań transformacji ze szczególnym uwzględnieniem Wileńszczyzny. Społeczno-gospodarcze ramy procesu 337

Elżbieta Adamczyk

Instytucjonalne uwarunkowania rozwoju regionów Polski Wschodniej 349

Wojciech Morawski

Czy państwo wielonarodowe musi przegrać w procesie modernizacji? 363

 

 

 

e-mail: wydawnictwo@gajt.pl

Zapraszamy
od 9.30 do 15.30

Copyright (c) 2009 GAJT

Poprawny CSS! Valid XHTML 1.0 Transitional